Matura 2025 – Język Polski poziom podstawowy – arkusze maturalne

Matura z polskiego 2025 (poziom podstawowy) odbyła się 5 maja 2025 r. (poniedziałek), start o 9:00. Egzamin składał się z 2 arkuszy: Arkusz 1 to testy, a Arkusz 2 to wypracowanie. Na całość miałeś/miałaś 240 minut. W Arkuszu 1 było 14 zadań za maks. 25 pkt. Arkusz 2 wymagał napisania wypracowania (min. 300 słów) za maks. 35 pkt. Razem można było zdobyć 60 pkt, a do zdania potrzeba było co najmniej 30%, czyli 18 pkt.

Spis treści

Jak wyglądały arkusze maturalne z języka polskiego 2025 (Formuła 2023)?

Jeśli przygotowujesz się do matury w tym roku, to arkusze z 2025 są dla Ciebie świetną mapą: pokazują, jak CKE miesza czytanie ze zrozumieniem, analizę językową, interpretację i klasyczne motywy z lektur. W tym tekście przeprowadzę Cię po obu częściach tak, żebyś wiedział(a), czego się spodziewać: jakie typy zadań wracają, gdzie najłatwiej zgubić punkty i jak rozsądnie planować czas między testami a wypracowaniem.

Arkusz 1 (testy): co sprawdzano i na czym łatwo stracić punkty?

Zadania 1–5: kosmos, Ziemia i notatka syntetyzująca

Pierwszy blok zadań opierał się na dwóch tekstach popularnonaukowych o eksploracji kosmosu: Carl Sagan („Błękitna kropka”) i Marta Trepczyńska („Ziemia 2.0 – poszukiwania nadal trwają”). W tym zestawie znajdziesz typowe polecenia z czytania ze zrozumieniem, ale w wersji „maturalnie podkręconej”: nie wystarczy powtórzyć zdania z akapitu – trzeba wyjaśnić sens i porównać ujęcia.

Zadanie 1 kazało wyjaśnić sens zdania o rozpoczęciu „wędrówki wśród wędrowców” (czyli w praktyce: o badaniach planet i poszukiwaniu nowych miejsc do życia).
Zadanie 2 sprawdzało, czy potrafisz zestawić oba teksty i ocenić, czy mówią o tej samej przyczynie zainteresowania kosmosem.
Zadanie 3 było o ograniczeniach podróży na Marsa u Sagana i porównaniu ich z perspektywą Trepczyńskiej – tu łatwo o błąd, gdy pomylisz „marzenie/idea” z „realnymi barierami”.
Zadanie 4 to klasyczna ocena prawdziwości stwierdzeń językowych (uważaj, bo takie podpunkty często kuszą odpowiedzią „na skróty”).
Zadanie 5 domykało całość notatką syntetyzującą o motywacjach odkrywania kosmosu – i właśnie tu liczy się umiejętność kondensacji: wybierasz sedno z obu tekstów, nie dopowiadasz „od siebie”, nie gubisz równowagi między źródłami.

Zadania 6–14: literatura, motywy i interpretacja (od mitu po współczesność)

Druga część Arkusza 1 przeskakiwała przez różne epoki i konwencje. To ważna wskazówka dla Ciebie: na maturze podstawowej naprawdę opłaca się umieć rozpoznawać motywy, zestawiać teksty i nazywać środki/strategie (symbol, groteska, sens metafory), bo zadania są krótkie, ale wymagają precyzji.

Zadanie 6 było szybkim sprawdzianem „czy kojarzysz mit”: rozpoznanie postaci w wierszach (A: Herakles u Adama Asnyka, B: Ikar u Zbigniewa Herberta). W takich poleceniach najczęściej przegrywa nie brak wiedzy, tylko pośpiech: mylisz bohatera, bo widzisz jedno hasło (np. „skrzydła”) i nie doczytujesz kontekstu.
Zadanie 7 kazało porównać postawy życiowe na podstawie „Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” oraz „Wiosny” Jana Andrzeja Morsztyna. Tu wchodzisz w kontrast: średniowieczne widzenie kresu życia i marność vs. barokowa gra formą, zmysłowość, ulotność – i masz to uchwycić wprost, bez streszczania całych utworów.
Zadanie 8 dotyczyło „Pieśni 14” Jana Kochanowskiego i miało wyraźny akcent moralny: w tym typie zadań liczy się, czy umiesz nazwać postawę/zasadę i pokazać ją przez sens fragmentu, a nie cytować regułkę o renesansie.
Zadanie 9 porównywało obraz matki w „Dziadach cz. III” Adama Mickiewicza i w „Stabat Mater” Józefa Wittlina. Jeżeli chcesz zdobywać punkty pewnie, to zapamiętaj taki schemat: najpierw punkt wspólny (np. doświadczenie cierpienia, wymiar ofiary), potem różnica ujęcia (kontekst historyczny, ton, perspektywa mówiącego), na końcu krótki wniosek.
Zadanie 10 przenosiło do „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego: 10.1 pytało o to, że Rycerz ukazuje się Gospodarzowi, a 10.2 o znaczenie Rycerza jako symbolu tradycji i honoru. To jest dokładnie ten rodzaj polecenia, w którym musisz znać funkcję „widm” w dramacie i umieć nazwać sens symboliczny, a nie tylko „kto komu się śnił”.
Zadanie 11 sprawdzało rozumienie metafory: interpretacja sformułowania „przejdziem w mit” w wierszu K. K. Baczyńskiego. Takie zadania najczęściej premiują myślenie o pamięci zbiorowej, heroizacji, utrwaleniu losu pokolenia – ale kluczowe jest, żebyś trzymał(a) się sensu wyrażenia i tonu utworu, a nie uciekał(a) w ogólniki.
Zadanie 12 było „nieliterackie”, ale bardzo maturalne: analiza elementów graficznych okładki „Roku 1984” George’a Orwella. To sygnał, że warto ćwiczyć czytanie komunikatów wizualnych: kolor, typografia, symbol, układ – i jak to buduje skojarzenia z kontrolą, zniewoleniem, inwigilacją.
Zadanie 13 pytało o groteskę w „Tangu” Sławomira Mrożka. Jeżeli groteska Ci „ucieka”, to przypomnij sobie prosty trop: zderzenie powagi z absurdem, celowa deformacja, komizm podszyty lękiem, świat postawiony na głowie – i po co autor to robi.
Zadanie 14 wróciło do mitu, ale już w wersji porównawczej: postawa Prometeusza w „Starym Prometeuszu” Zbigniewa Herberta vs. mit o Prometeuszu z „Mitologii” Jana Parandowskiego. Tu dostajesz typowy układ: klasyczny wzorzec (bunt, ofiara, cierpienie za ludzi) i jego reinterpretacja u Herberta – Twoim zadaniem jest zauważyć przesunięcie sensów i nazwać je jasno.

Arkusz 2 (wypracowanie): tematy, polecenia i wytyczne

Druga część matury z polskiego 2025 na poziomie podstawowym to jedno dłuższe wypracowanie – i tutaj naprawdę wygrywa strategia. Musisz wybrać jeden temat, napisać minimum 300 słów, odwołać się do jednej lektury obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego, a do tego dobrać konteksty (np. historyczny, filozoficzny, biograficzny, kulturowy). Pamiętaj też o formalności: w pracy należy podać autora i tytuł omawianych utworów.

Temat 1 – polecenie (cytat dokładnie)

„Źródło nadziei w czasach trudnych dla człowieka”.

Wytyczne w tym temacie prowadziły Cię do rozważenia, skąd człowiek bierze nadzieję, gdy jest źle (z wartości, relacji, wiary, idei, poczucia sensu, działania). Kluczowe było to, żebyś nie zrobił(a) z tego „opowiadania o tym, jak bohater cierpiał”, tylko argumentację: teza, dwa mocne przykłady literackie (w tym lektura obowiązkowa), konteksty i logiczne wnioski. To temat przyjazny, bo pozwala dobrać bardzo różne lektury – od tych, które pokazują nadzieję jako siłę, po te, które ją komplikują.

Temat 2 – polecenie (cytat dokładnie)

„Jak błędna ocena sytuacji wpływa na życie człowieka?”.

Ten temat był bardziej „psychologiczny” i przyczynowo‑skutkowy: chodziło o to, jak pomyłka w ocenie ludzi, faktów lub własnych możliwości uruchamia konsekwencje (porażkę, konflikt, tragedię, ale czasem też lekcję i zmianę). W wypracowaniu liczyło się pokazanie mechanizmu: dlaczego ocena była błędna, co ją zniekształciło (emocje, pycha, propaganda, presja otoczenia) i jakie przyniosła skutki. Tu również wymagano odwołania do lektury obowiązkowej, innego utworu literackiego i wybranych kontekstów, z podaniem autora i tytułu.

Czego maturzyści się spodziewali – i co ich zaskoczyło? (głosy po egzaminie)

Przed maturą 2025 uczniowie najczęściej typowali „pewniaki”: duże romantyczne tematy (cierpienie, wolność, naród), klasykę szkolną i coś „na czasie” o społeczeństwie. Sporo osób liczyło też na wypracowanie o konkretnej lekturze, którą da się ograć schematem. A tu niespodzianka: zamiast polowania na jeden tytuł, dostali tematy szerokie – o nadziei i o błędnej ocenie sytuacji – czyli takie, w których wygrywa elastyczność i sprawne argumentowanie.

W rozmowach po egzaminie przewijało się, że Arkusz 1 był „do ogarnięcia”, ale wymagał czujności na detale: od kosmicznych tekstów Sagana i Trepczyńskiej, przez mity (Herakles, Ikar, Prometeusz), aż po lektury z kanonu („Dziady”, „Wesele”, „Tango”) i nawet analizę okładki „Roku 1984”. To ostatnie część osób odebrała jako sygnał, że matura coraz częściej sprawdza też czytanie znaków kultury, nie tylko „czystą” literaturę.

„Myślałam, że trafi się coś bardziej wprost z listy lektur, a tu nagle okładka Orwella. Dało się zrobić, ale stres był” – mówi Kasia. Z kolei Bartek podsumował: „Temat o błędnej ocenie sytuacji był spoko, bo można było dobrać dużo przykładów, tylko trzeba było pilnować, żeby nie popłynąć w streszczenia”. Ola dodała: „Kosmos na początku mnie uspokoił – to były teksty, które dało się czytać logicznie. Najgorzej zawsze mam z porównaniami, a tu było ich sporo”.

W tle działał też kontekst „ostatnich lat”, o którym uczniowie dyskutowali, kompletując konteksty do wypracowania: po głośnych wydarzeniach światowych, takich jak wojna w Ukrainie (ciągle obecna w mediach i rozmowach), napięcia gospodarcze i dyskusje o bezpieczeństwie, wielu maturzystów naturalnie myślało o nadziei i o konsekwencjach błędnych decyzji. W Polsce żywa była też pamięć o dużych debatach społecznych i o tym, jak szybko potrafi zmieniać się codzienność (szkoła, praca, plany na przyszłość).

„Wzięłam temat o nadziei, bo to było mi najbliższe po tym wszystkim, co się działo przez ostatnie lata. Łatwiej było pisać prawdziwie” – opowiada Magda. „Ja się bałem, że będzie jakiś super wąski temat i nie trafię z lekturą. A tu dało się dobrać przykłady sensownie” – dodaje Igor.

Podsumowanie

Jeśli masz wyciągnąć jedną lekcję z matury z języka polskiego na poziomie podstawowym w 2025 roku, to taką: przygotuj się nie tylko „z lektur”, ale też z umiejętności. Ćwicz porównywanie tekstów, krótką argumentację do zadań i klarowne wnioski, a do wypracowania miej gotowe zestawy kontekstów i dwa–trzy uniwersalne tropy interpretacyjne. Dzięki temu nawet mniej przewidywalne elementy arkusza nie wytrącą Cię z rytmu.