Matura 2023 – Język Polski poziom podstawowy – arkusze maturalne

Matura z języka polskiego 2023 (poziom podstawowy) odbyła się 4 maja 2023 r. (czwartek) o 9:00. Egzamin składał się z 2 arkuszy: Arkusz 1 to zadania testowe, a Arkusz 2 to wypracowanie. Na całość było 240 minut. W Arkuszu 1 czekały zadania za 25 punktów, a w Arkuszu 2 wypracowanie za 35 punktów. Maksymalnie można było zdobyć 60 punktów, a do zdania potrzebne było co najmniej 30% punktów.

Spis treści

Jeśli przygotowujesz się do matury w tym roku, matura 2023 to dla Ciebie świetny „drogowskaz”: pokazuje, jak CKE łączy czytanie ze zrozumieniem, pracę na dwóch tekstach, zadania językowo‑interpretacyjne i szybkie sprawdzanie znajomości lektur obowiązkowych. Ja patrzę na ten arkusz jak na zestaw sygnałów: co warto ćwiczyć regularnie (synteza, notatka, prawda/fałsz na szczegółach), a co powtarzać „blokami” (epoki, konteksty biblijne i mitologiczne, motywy takie jak vanitas).

W 2023 r. w części testowej było sporo pracy na konkretnych fragmentach i krótkich poleceniach, ale bez „niewiadomych” – kluczem było uważne czytanie, precyzyjne odwołanie do tekstu i trzymanie się wymagań. Poniżej rozkładam Ci to na czynniki pierwsze, tak abyś wiedział(a), czego się spodziewać i jak trenować, by na egzaminie nie tracić czasu na chaos.

Matura z polskiego 2023 – jak wyglądał Arkusz 1 (testy) i co sprawdzał

Arkusz 1 w 2023 r. był zbudowany tak, by sprawdzić dwie rzeczy naraz: czy umiesz pracować na tekście nieliterackim (wyszukiwanie informacji, interpretacja, wnioskowanie) oraz czy masz opanowane podstawy z lektur i pojęć (motywy, epoki, rozpoznawanie fragmentów). W praktyce oznaczało to część „czytelniczą” opartą na dwóch artykułach o turystyce, a potem serię zadań, w których przeskakiwało się między Biblią, poezją, dramatem i powieścią.

„Najbardziej poczułam presję czasu przy zadaniach na dwóch tekstach – niby proste, ale łatwo zgubić szczegóły.”
Julia, maturzystka z Wrocławia

Czytanie ze zrozumieniem: turystyka, „bańka turystyczna” i synteza dwóch tekstów

Pierwszy pakiet zadań (1–6) kręcił się wokół pytania: czy turystyka zmienia człowieka. Pracowałeś(aś) na dwóch tekstach: Agnieszki Krzemińskiej „Po co człowiekowi czasowa zmiana miejsca” oraz Olgi Stanisławskiej „Sens podróżowania”. W tych poleceniach liczyło się porównywanie stanowisk i łapanie niuansów: na przykład wyjaśnienie, jakie są korzyści i ryzyka przekroczenia „bańki turystycznej”, oraz czy teza Stanisławskiej o tym, że „zwiedzanie = zawłaszczanie”, znajduje potwierdzenie w drugim tekście. Były też zadania typu prawda/fałsz dotyczące m.in. wyliczeń i słownictwa wartościującego – tutaj najłatwiej o wpadkę, jeśli czytasz „po łebkach”.

W tym bloku pojawiła się również ironia (trzeba było ją wskazać i wyjaśnić w konkretnym akapicie) oraz zadanie, które warto trenować już teraz: notatka syntetyzująca 60–90 słów o skutkach masowej turystyki. To nie był mini-esej – tu liczy się selekcja informacji, łączenie obu źródeł i język rzeczowy. Jeśli chcesz się przygotować, ćwicz pisanie notatek z dwóch artykułów: najpierw wypisz 3–4 wspólne wątki, a potem dopiero buduj z tego krótki, spójny akapit.

„Notatka w limitach słów była dla mnie najtrudniejsza. Ciągle miałem wrażenie, że albo za mało, albo za dużo.”
Kacper, maturzysta z Tarnowa

Konteksty i motywy: od „konia trojańskiego” po vanitas

Kolejne zadania pokazały, że CKE lubi sprawdzać konteksty mitologiczne i biblijne w wersji bardzo „użytkowej”. W zadaniu o nazwie „koń trojański” trzeba było uzasadnić trafność tego określenia, odwołując się do mitu o wojnie trojańskiej (z kontekstem Homera i „Iliady”). W innym miejscu pojawiło się porównanie wizji końca świata: „Piosenka o końcu świata” Czesława Miłosza zestawiona z „Apokalipsą św. Jana”. Jeśli na Twojej maturze trafi się podobne polecenie, pamiętaj: nie streszczasz całych tekstów – wskazujesz zbieżności i różnice w ujęciu motywu oraz to, jak działa obrazowanie.

Wątek vanitas pojawił się poprzez połączenie obrazu Fransa Halsa „Young Man holding a Skull” z wierszem Daniela Naborowskiego. To typowe zadanie „most” między sztuką a literaturą: szukasz wspólnego motywu (marność, przemijanie), a potem dopasowujesz argumenty do obu dzieł. Dla Ciebie to sygnał, że warto powtórzyć nie tylko lektury, ale też najczęstsze motywy i to, jak się je rozpoznaje po symbolach (czaszka, czas, ulotność).

Lektury obowiązkowe i epoki w pigułce: romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, XX wiek

W Arkuszu 1 pojawiło się kilka zadań sprawdzających znajomość lektur i pojęć z różnych epok. Był Jan Kochanowski i „Pieśń IX (Księgi wtóre)” – polecenie dotyczyło tego, jaką postawę zaleca podmiot. Był też Adam Mickiewicz i „Oda do młodości” w formule prawda/fałsz (znaczenia motywów).

Bardzo charakterystyczne było rozpoznawanie fragmentów w zadaniu 12.1: „Dziady cz. III” (Widzenie księdza Piotra) oraz „Kordian” (Winkelriedyzm). A zaraz potem (12.2) trzeba było jasno odróżnić role Polski: mesjanizm kontra koncepcja „Winkelrieda narodów”. To zadanie „na rozróżnienie” – jeśli mieszasz pojęcia, tracisz punkty mimo ogólnej wiedzy.

Był też element „epokowy” (dobór cytatów): pozytywizm i idea pracy u podstaw (pochodnia wiedzy) oraz Młoda Polska z dekadenckim pesymizmem. Z kolei „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego pojawiło się w kontekście relacji inteligencja–chłopi, dodatkowo z plakatem Piotra Kuncego. W takich zadaniach pamiętaj: najpierw nazywasz relację i napięcie, a dopiero potem podpinasz przykłady z dramatu i interpretujesz elementy wizualne.

W 2023 r. nie zabrakło też prozy XX wieku: „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego (sens tytułów części, np. „Szklane domy” lub „Wiatr od Wschodu”) oraz „Rok 1984” George’a Orwella – zadania o nowomowie, jej cechach i celu. Na końcu pojawiło się „Tango” Sławomira Mrożka: postawa Artura i odniesienie do bohatera dramatu romantycznego (romantyczny indywidualizm, elementy mesjanizmu). To dla Ciebie ważny trop: CKE lubi łączyć teksty nowoczesne z romantycznymi „matrycami” postaw.

„Zaskoczyło mnie, jak często trzeba było użyć pojęcia, a nie tylko kojarzyć fabułę. Bez powtórki z terminów byłoby ciężko.”
Ola, maturzystka z Sopotu

Arkusz 2 (wypracowanie) – tematy maturalne z polskiego 2023 i wymagania CKE

Drugi arkusz to klasyczne wypracowanie problemowe. Niezależnie od tematu musiałeś(aś) spełnić warunki: rozważyć problem, postawić własne stanowisko i je uzasadnić, argumentować na podstawie utworów literackich oraz kontekstów (np. kulturowych, mitologicznych czy historycznoliterackich), a także obowiązkowo odwołać się do jednej lektury z listy. Minimalna objętość pracy to 300 wyrazów – i to jest próg, którego nie warto „dotykać”, tylko bezpiecznie przekroczyć.

Temat 1 (CKE 2023): sprzeczności w człowieku

„Człowiek – istota pełna sprzeczności.”

To temat, w którym najłatwiej wygrać klarowną tezą. W tym zadaniu znajdziesz miejsce na pokazanie bohatera „w pęknięciu”: między deklaracją a czynem, ideałem a praktyką, emocją a rozumem. Najbezpieczniej budować argumentację na lekturze epickiej lub dramatycznej (zgodnie z wymaganiem), a potem dobrać drugi utwór, który pokaże podobny mechanizm sprzeczności – tylko z innej epoki albo w innym gatunku. Z kontekstów dobrze działa np. mitologiczny lub biblijny jako „ramka” dla konfliktu wewnętrznego, ale pamiętaj: kontekst ma wspierać argument, nie zastępować go.

Temat 2 (CKE 2023): bohaterstwo w oczach drugiego człowieka

„Co sprawia, że człowiek staje się dla drugiego człowieka bohaterem?”

Tu kluczowe jest słowo „dla drugiego człowieka”: temat od razu kieruje Cię na relację, ocenę i perspektywę. Możesz pokazać bohaterstwo jako czyn spektakularny albo jako postawę „codzienną”, ale ważne, byś jasno określił(a), jakie kryterium czyni kogoś bohaterem w Twojej interpretacji (np. ryzyko, odpowiedzialność, wierność wartościom, gotowość do poświęcenia). W tym temacie świetnie sprawdza się kontrast: jeden przykład bohaterstwa „wielkiego” i drugi bardziej „cichy”, bo wtedy argumentacja naturalnie się różnicuje, a Ty unikasz powtórzeń.

„Wybrałem temat o bohaterze, bo łatwiej było mi zbudować tezę i podać przykłady. Najważniejsze było, żeby nie popłynąć w streszczanie.”
Michał, maturzysta z Elbląga

Jakich lektur spodziewali się maturzyści w 2023 roku – i co faktycznie pojawiło się w arkuszu

Przed maturą uczniowie zwykle typują „pewniaki” z romantyzmu i Młodej Polski – i w 2023 r. część tych oczekiwań się sprawdziła. W testach mocno wybrzmiał romantyzm: pojawili się Mickiewicz („Dziady cz. III”, „Oda do młodości”) i Słowacki („Kordian”), a do tego rozróżnienie mesjanizmu i Winkelriedyzmu. Były też lektury chętnie powtarzane „pod wypracowanie”, takie jak „Wesele” czy „Przedwiośnie”, które jednak wylądowały w zadaniach testowych. Jeśli miał(a)byś wyciągnąć z tego jedną lekcję: nie zakładaj, że lektura „musi” trafić do tematu wypracowania – CKE równie chętnie sprawdza ją w krótkim poleceniu, gdzie nie ma miejsca na lanie wody.

Wątek końca świata (Miłosz i „Apokalipsa św. Jana”) oraz mitologiczny „koń trojański” pokazały, że konteksty biblijne i mitologiczne są realnie używane, a nie tylko „do odhaczenia” na powtórkach. Z kolei „Rok 1984” przypomniał, że nowoczesne teksty i pojęcia językowe (jak nowomowa) też potrafią dać punkty, jeśli umiesz je nazwać i krótko wyjaśnić.

„Myślałam, że będzie więcej gramatyki, a tu bardziej liczyło się rozumienie tekstu i ogarnianie motywów.”
Weronika, maturzystka z Krakowa

Co w tle (kultura i edukacja 2022–2023), co mogło ustawić sposób przygotowań

W horyzoncie około roku przed egzaminem uczniowie żyli nie tylko szkołą, ale też głośnymi wydarzeniami kulturalnymi i edukacyjnymi, które często wpływają na to, co się czyta i omawia. W 2022–2023 sporo uwagi przyciągały m.in. ekranizacje i nowe adaptacje klasyki (w kinach i serwisach streamingowych), duże festiwale literackie w Polsce oraz dyskusje o formułach egzaminów i powtórkach w szkołach oraz mediach edukacyjnych. Dla wielu maturzystów ważnym punktem odniesienia były też szkolne próbne matury i publikowane w sieci omówienia zadań – co w praktyce ułatwiało trening notatki syntetyzującej, pracy na dwóch tekstach i planowania wypracowania.

Jak Ty możesz to wykorzystać w tym roku: szybki plan treningu pod maturę z polskiego

Jeżeli mam Ci doradzić najprościej: ćwicz to, co w 2023 r. realnie „zjadało” punkty:

Po pierwsze, synteza dwóch tekstów i notatka w limicie słów – ustaw sobie stoper i pisz takie notatki regularnie.
Po drugie, rozpoznawanie fragmentów i pojęć (romantyzm, epoki, motywy) – tu działa powtórka w fiszkach: pojęcie + 2 cechy + 1 przykład z lektury.
Po trzecie, wypracowanie: układaj plan (teza, 2–3 argumenty, konteksty) zanim napiszesz pierwsze zdanie. Na maturze to właśnie plan ratuje Cię przed streszczaniem i dygresjami.

„Gdybym miał powtórzyć, zrobiłbym więcej planów wypracowań. Na egzaminie to naprawdę uspokaja.”
Patryk, maturzysta z Warszawy

Podsumowanie

Matura 2023 z polskiego pokazała, że najwięcej zyskujesz na uważnym czytaniu i precyzyjnych odpowiedziach: od pracy na dwóch tekstach po krótkie zadania z lektur, motywów i kontekstów. Jeśli dziś przygotowujesz się do egzaminu, skup się na treningu syntezy, rozróżnianiu pojęć oraz budowaniu planu wypracowania – to umiejętności, które da się wypracować nawet w kilka tygodni. Najważniejsze: pracuj metodycznie i pilnuj poleceń, bo to one prowadzą do punktów.