Matura 2022 – Język Polski poziom podstawowy – arkusze maturalne

Egzamin odbył się 4 maja 2022 r. (start: 9:00) i miał łącznie 170 minut. Składał się z 2 arkuszy: testu i wypracowania. W teście było 12 zadań za 20 punktów. Natomiast wypracowanie (zad. 13) było wycenione na 50 punktów. Maksymalnie można było więc zdobyć 70 punktów. Aby zaliczyć, trzeba było uzyskać co najmniej 30%.

Spis treści

Jeśli przygotowujesz się do podobnego egzaminu teraz, potraktuj ten arkusz jak mapę: pokazuje, jakie typy zadań potrafią wrócić, jak czytać tekst źródłowy i jak budować argumentację w wypracowaniu. Poniżej przeprowadzę Cię krok po kroku przez najważniejsze elementy: najpierw test (czytanie ze zrozumieniem + język), potem wypracowanie (tematy i wymagania). Wplotłam też krótkie „głosy z sali”, żebyś lepiej poczuł/poczuła, co bywa trudne w praktyce.

Arkusz 1 (test): jakich zadań możesz się spodziewać

W teście kluczowe było uważne czytanie. Dostawałeś/dostawałaś teksty nieliterackie (publicystyczno‑popularnonaukowy i eseistyczny) oraz fragment lektury obowiązkowej. Do tego dochodziły zadania o funkcjach wypowiedzi, środkach językowych i krótkie streszczenie w limicie słów.

Tekst o emocjach w argumentacji: wnioski, funkcje, streszczenie

Pierwszy zestaw (zad. 1–6) opierał się na tekście Krzysztofa A. Wieczorka „Serce czy rozum? Emocje w argumentacji i perswazji”. W tym bloku sprawdzano głównie:

czy umiesz wyłapać sens i wniosek (np. dotyczący wpływu emocji na argumentowanie),
czy potrafisz poprawnie odczytać znaczenie pojęć typu „serce” i „głowa” w przenośnym ujęciu,
czy dasz radę potwierdzić tezę (w arkuszu pojawiło się odwołanie do myśli Schopenhauera),
czy rozpoznasz funkcję impresywną i wskażesz, jak działa w tekście,
czy napiszesz streszczenie w limicie 40–60 wyrazów (to zadanie często „ucieka” przez zły licznik słów).

Wskazówka dla Ciebie: jeśli trafisz na streszczenie w limicie, zrób szybki plan: 1 zdanie o temacie, 1–2 zdania o głównych tezach, 1 zdanie z wnioskiem. Bez cytatów, bez przykładów pobocznych, bez ocen.

„Najtrudniejsze było streszczenie. Wiedziałem, o co chodzi w tekście, ale żeby zmieścić wszystko w 40–60 słowach, musiałem wyrzucić ozdobniki.”
Michał, maturzysta z Tarnowa

Esej o czytaniu: argumenty, spójność, środki językowe

Drugi tekst (zad. 7–9 oraz 11–12) to esej Grzegorza Jankowicza „Życie na poczytaniu”. Tu pojawiły się zadania, które wymagają nie tylko „co autor napisał”, ale też „jak to napisał”:

wyszukiwanie odpowiedzi w konkretnym akapicie,
porządkowanie argumentów za wartością czytania,
uchwycenie cech „życia na poczekaniu” i kontrastu z „życiem na poczytaniu”,
rozpoznanie środków językowych (np. słownictwo wartościujące, zdania złożone),
ocena zdań w formule P/F dotyczących np. spójności i dynamiki wywodu.

Wskazówka dla Ciebie: przy zadaniach o języku nie wystarczy nazwać środka. Dopisz w głowie krótką odpowiedź „po co”: np. słownictwo wartościujące może wzmacniać perswazję, a zdania złożone – porządkować rozumowanie i budować ciąg przyczynowo‑skutkowy.

„Zaskoczyły mnie pytania P/F o spójności. Wydawało się łatwe, a potem trzeba było naprawdę sprawdzić, czy akapity wynikają jeden z drugiego.”
Ola, maturzystka z Warszawy

„Lalka” i Wokulski: połączenie lektury z tekstem nieliterackim

W zadaniu 10 pojawił się fragment prozy z „Lalki” Bolesława Prusa (postać: Stanisław Wokulski). Najpierw trzeba było rozpoznać autora i tytuł, a potem odpowiedzieć, czy bohater prowadzi „życie na poczytaniu” – z odwołaniem do całej lektury i jednocześnie do tez z eseju Jankowicza.

To ważny sygnał: łączenie lektury z tekstem publicystycznym/eseistycznym bywa „punktem zwrotnym” testu. Jeśli ćwiczysz, rób to tak: (1) przypomnij 2–3 fakty z losów bohatera, (2) dopasuj je do pojęcia z tekstu nieliterackiego, (3) domknij krótkim wnioskiem.

„Wokulski był do ogarnięcia, ale trzeba było pamiętać, że odpowiedź ma się odnosić też do artykułu o czytaniu, nie tylko do samej ‘Lalki’.”
Kamil, maturzysta z Gdańska

Arkusz 2 (wypracowanie): tematy, polecenia i twarde wymagania

W arkuszu 2 było jedno zadanie (nr 13) – wypracowanie, ale z trzema tematami do wyboru. Niezależnie od wyboru obowiązywały te same ramy: minimum 250 wyrazów, jasne stanowisko i jego uzasadnienie, a do tego konieczne odwołania: do podanego fragmentu, do całego utworu oraz do wybranego tekstu kultury.

Tu nie ma miejsca na półśrodki: jeśli pominiesz któryś z obowiązkowych elementów, ryzykujesz utratę istotnej części punktów. Warto więc przed pisaniem zrobić mini‑checklistę w brudnopisie.

Temat 1: tradycja

„Czym dla człowieka może być tradycja?” – na podstawie: Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz” (fragment i całość) + wybrany tekst kultury.

W tym temacie kluczowe jest, żebyś nie pisał/pisała o tradycji „ogólnie”, tylko pokazał/pokazała jej funkcje dla człowieka (np. budowanie tożsamości, porządkowanie wspólnoty, przekazywanie wartości). Najłatwiej zdobywa się punkty, gdy te funkcje wynikają z konkretnych scen, postaw bohaterów i realiów świata przedstawionego, a dopiero potem są porównane z drugim tekstem kultury.

„Wybrałam tradycję, bo ‘Pan Tadeusz’ kojarzył mi się z obyczajem i wspólnotą. Najdłużej myślałam, jaki drugi tekst kultury dobrać, żeby nie odpłynąć.”
Julia, maturzystka z Poznania

Temat 2: relacja i szczęście

„Kiedy relacja z drugim człowiekiem staje się źródłem szczęścia?” – na podstawie: Maria Dąbrowska, „Noce i dnie” (fragment) + wybrane teksty kultury.

To temat, w którym bardzo liczy się precyzja: „kiedy” oznacza warunki i mechanizm (np. zaufanie, wzajemność, odpowiedzialność, dojrzałość), a nie tylko deklarację, że relacje są ważne. Pamiętaj też o obowiązkach formalnych: analizujesz fragment z arkusza, ale argumentujesz również na podstawie całej powieści. Dopiero na końcu dopinasz porównanie z innym tekstem kultury.

„Bałam się, że temat o relacji będzie zbyt ‘ogólny’, ale fragment z ‘Nocy i dni’ dawał konkretne punkty zaczepienia. Najważniejsze było, żeby pilnować tezy.”
Magda, maturzystka z Warszawy

Temat 3: interpretacja wiersza

Interpretacja wiersza Józefa Barana „Najkrótsza definicja życia” – „postaw tezę interpretacyjną i uzasadnij”.

Ten wybór jest dla Ciebie dobry, jeśli czujesz się pewnie w analizie poetyckiej: budujesz tezę (co wiersz mówi i jakim tonem), a potem uzasadniasz ją obserwacjami z tekstu: obrazami poetyckimi, słownictwem, kontrastami, rytmem, pointą. Nadal obowiązuje Cię „trójkąt” odwołań: pracujesz na fragmencie (tu: wierszu), a do tego dodajesz tekst kultury, który sensownie wzmacnia interpretację.

„Wzięłam interpretację, bo lubię poezję, ale to nie była ‘wolna rozprawka’. Trzeba było cały czas wracać do konkretnych słów z wiersza.”
Hania, maturzystka z Siedlec

Czego uczniowie się spodziewali i co faktycznie zadziałało

Z rozmów z uczniami i z typowych „list lektur do powtórki” wynikało, że wiele osób liczyło na klasykę, którą da się obronić przykładami: epikę z wyraźnymi konfliktami i bohaterami do charakterystyki. W praktyce sprawdziło się to częściowo: w teście pojawiła się „Lalka”, a w wypracowaniu można było wybrać temat z „Pana Tadeusza” lub z „Nocy i dni”. To pokazuje Ci jedną rzecz: warto umieć pracować nie tylko z jedną „ulubioną” lekturą, ale z kilkoma, i to w różnych rolach (test + argumentacja).

„Ćwiczyłem ‘Lalkę’ pod wypracowanie, a ona wyskoczyła w teście. Plus taki, że dało się ją połączyć z tekstem o czytaniu.”
Bartek, maturzysta z Sopotu

Wydarzenia kulturalne z okolic roku przed egzaminem

Na dobór lektur i tematów w szkolnych powtórkach często wpływają głośne zjawiska kulturalne. W horyzoncie ok. roku przed terminem egzaminu uczniowie mieli na radarze m.in.: kolejne edycje ogólnopolskich wydarzeń promujących czytanie (akcje biblioteczne i targi książki), głośne premiery ekranizacji i seriali na podstawie literatury oraz rocznicowe przypomnienia twórców obecnych w kanonie szkolnym. Takie impulsy nie „zmieniają” arkusza, ale potrafią nakręcić tematykę powtórek – i to warto wykorzystać, dobierając własne teksty kultury do wypracowania.

Jak się uczyć na bazie tego arkusza: plan, który realnie działa

Jeśli mam Ci podpowiedzieć najpraktyczniej: trenuj w dwóch rytmach. Do testu – czytanie tekstów nieliterackich i krótkie formy (streszczenie w limicie, rozpoznawanie funkcji, argumentów, środków językowych). Do wypracowania – schemat: teza → 2–3 argumenty z lektury (fragment + całość) → dopięcie wybranego tekstu kultury → wniosek. I koniecznie ćwicz pisanie „na czas”, bo 170 minut na całość mija szybciej, niż się wydaje.

„Najbardziej pomogło mi robienie checklisty do wypracowania. Dzięki temu nie zgubiłem odwołania do fragmentu albo tekstu kultury.”
Paweł, maturzysta z Wrocławia

Podsumowanie

Ten zestaw pokazuje, że wygrywa nie „szczęście do lektury”, tylko umiejętność czytania poleceń i konsekwencja w argumentacji. Jeśli przećwiczysz streszczenie w limicie, rozpoznawanie sposobów perswazji oraz łączenie tekstu nieliterackiego z lekturą, zyskasz dużą przewagę. W wypracowaniu trzymaj się wymogów formalnych i stawiaj na konkret z utworu – to najszybsza droga do punktów.