Portal Studiowac.pl i Marlena Ledzianowska, właściciel YUPPIE – firmy specjalizującej się w kursach maturalnych z języka polskiego, zapraszają do kolejnej części darmowego kursu do matury z języka polskiego.
Czym jest budowa wiersza?
Mówiąc o budowie mam na myśli konstrukcję wiersza w najbardziej ogólnym znaczeniu. Zwykle dotyczy to odpowiedzi na powyższe pytania:
- Czy wiersz jest regularny czy nieregularny?
- Jeśli ma budowę regularną, to na ile zwrotek się dzieli i ile wersów ma każda zwrotka? Czy liczba sylab w wersach jest jednakowa? Czemu służy ta regularność?
- Jeśli jest nieregularny, to jaką ma budowę i dlaczego (jak jest podzielony i czym to jest spowodowane)?
- Czy istnieje klamra kompozycyjna? Jeśli tak, to jaką rolę pełni?
Przykład analizy konstrukcji wiersza
Zajmijmy się dla przykładu wierszem Wisławy Szymborskiej ?Nic dwa razy?.
Nic dwa razy sie nie zdarzaI nie zdarzy. Z tej przyczynyZrodziliśmy sie bez wprawyI pomrzemy bez rutyny.Choćbyśmy uczniami byliNajtępszymi w szkole świata,Nie będziemy repetowaćŻadnej zimy ani lata.Żaden dzień sie nie powtórzy,Nie ma dwóch podobnych nocy,Dwóch tych samych pocałunków,Dwóch jednakich spojrzeń w oczy.Wczoraj, kiedy twoje imięKtoś wymówił przy mnie głośno,Tak mi było, jakby różaPrzez otwarte wpadła okno.Dziś, kiedy jesteśmy razem,Odwróciłam twarz ku ścianie.Róża? Jak wygląda róża?Czy to kwiat? A może kamień?Czemu ty sie, zła godzino,Z niepotrzebnym mieszasz lękiem?Jesteś – a więc musisz minąć.Miniesz – a więc to jest piękne.Uśmiechnięci, wpółobjęci,Spróbujemy szukać zgody,Choć różnimy sie od siebie,Jak dwie krople czystej wody.
Na pierwszy rzut oka widać, że jest podzielony na strofy i wersy. Zatem, jest regularny. Liczymy ilość zwrotek, czyli strof. Jest ich siedem. Liczymy wersy w każdej zwrotce. Strofy liczą po cztery wersy. Liczymy sylaby w każdym wersie. Każdy wers liczy osiem sylab. Przypominam Wam, że sylaba to część wyrazu zawierająca zawsze przynajmniej jedną samogłoskę. Czemu służy ta regularność budowy? Łatwo się domyślić, interpretując wiersz. Z treści wynika, że nic się w życiu nie powtarza. Jednak pozory są przecież zupełnie inne. Dwie krople wody wydają się takie same. Dni upływające, jeden po drugim, też są podobne do siebie. W życiu bowiem istnieje pewna powtarzalność, która dopiero przy głębszym oglądzie okrywa prawdę.Podsumujmy te proste wnioski!Wiersz Wisławy Szymborskiej pt. ? Nic dwa razy? ma budowę regularną. Składa się bowiem z siedmiu zwrotek, z których każda liczy po cztery wersy. Liczba sylab w każdym wersie wynosi osiem. Zatem, utwór jest regularnym ośmiozgłoskowcem. Taka konstrukcja zapewnia swoisty rytm utworu, który przypomina codzienną powtarzalność, z jaką, pozornie tylko, mamy do czynienia w życiu. Podmiot liryczny wiersza podkreśla fakt odmienności wszystkiego, co wydaje się identyczne.
Kolejny przykład analizy budowy wiersza
Przejdźmy teraz do następnego przykładu. Oto wiersz Józefa Barana ?Mam dwadzieścia pięć lat?.
Mam dwadzieścia pięć lata moje życie zamyka się w siedmiu dniachjeden z tych siedmiu dnijest dniem moich urodzinjeden z tych siedmiu dnibędzie dniem mojej śmierciżyłem a właściwie spałemw poniedziałek wtorek środęczwartek piątek sobotę niedzielębył to bardzo dyskretny senz zachowaniem wszelkich niezbędnych pozorów życiaobudziłem się nagle na widok pięknej lalkiobudziłem się na pogrzebie bratana biodrach dziewczynyna własnym weselumam dwadzieścia pięć lati jeszcze kilkanaście może kilkadziesiąt razybudziły mnie wstrząsy zgrzyty przenosinyz jednego łóżka domu do drugiegoobecnie coraz rzadziej się budzętutejsze powietrze górskie sprzyja moim snomprowincja porusza się koło mnie na palcacha siedem nianiek tygodnia kołysze mniei zawodzi wciąż jedną i tę samą kołysankę
Widać, że składa się on z pięciu strof. Jednakże liczba strof w każdym wersie nie jest taka sama. Zwrotki liczą po cztery, pięć, a nawet sześć wersów. Liczymy sylaby w każdym wersie. Liczba sylab w każdym wersie różni się, choć tylko nieznacznie. Nie można zatem uznać budowy tego wiersza za regularną. Istnieje jednak pewna powtarzalność, która wynika z treści utworu. Otóż dwie pierwsze zwrotki i dwie ostatnie podkreślają szarą powtarzalną codzienność życia. Pozostała w środku (?obudziłem się nagle??) piąta zwrotka dotyczy innych przeżyć podmiotu lirycznego, mianowicie tego, co zdarza się rzadziej i jest bardziej istotne od rutyny dnia codziennego. Ta trójdzielna kompozycja wiersza nie rzuca się w oczy. Trzeba dobrze zanalizować utwór, by ją dojrzeć.Podsumujmy zatem!Wiersz Józefa Barana pt. ?Mam dwadzieścia pięć lat? ma budowę nieregularną, gdyż składa się z pięciu strof o różnej liczbie wersów, z których każdy ma jedynie zbliżoną ilość sylab. Treść utworu jednakże nasuwa myśl o trójdzielnym podziale wiersza, gdyż dwie pierwsze i dwie ostatnie strofy ukazują rutynę dnia codziennego, a środkowa ? podstawowe, poważne doświadczenia egzystencjalne. Powtarzalność codzienności, która jest tematem utworu, uzyskał zatem autor za pomocą innych, niż budowa, środków. Są nimi powtórzenia.
Wiersz nieregularny, kolejny przykład
Przytoczę inny przykład nieregularności utworu poetyckiego. Jest nim wiersz W. H. Audena pt. ?Musee do beaux arts? (?Muzeum sztuk pięknych?)
Co do cierpienia ci Starzy MistrzowieNie mylili się nigdy. Jak dobrze poznaliJego miejsce w życiu człowieka: to, że się zdarza,Gdy ktoś inny je lub otwiera okno lub idzie przed siebie ospale;To, że kiedy starsi czekają w żarliwej obawieNa cudowne narodziny, zawsze muszą byćDzieci, które nie chcą, by się wydarzyło, i jeżdżą na łyżwachGdzieś pod lasem, na stawie.Nie zapomnieli nigdy,Że nawet przerażające męczeństwo, by się spełnić, musiMieć kąt jakikolwiek, zaśmieconą dziurę,Gdzie psy wiodą psie życie i koń kataOciera o drzewo swą niewinną skórę.Na przykład w ?Ikarze? Breughla: jak wszystko spokojnieOdwraca się od nieszczęścia; może tylko rolnikUsłyszał plusk i krzyk zapomniany,Lecz dla niego nie był to wypadek ważny; słońceOświetlało, jak oświetlać winno, białe nogi znikająceW zielonej wodzie; a delikatny i kosztowny okręt, z którego na pewno widzianoRzecz zdumiewającą, chłopca lecącego z nieba,Musiał żeglować dalej i płynął, gdzie trzeba.(Przełożył Jarosław Marek Rymkiewicz)
Jego nieregularność rzuca się w oczy. Widać, że ilość wersów jest dowolna. Jednak zauważysz na pewno, że dzieli się on na dwie części. Taki podział musi czemuś służyć. Czemu zatem? Po przeczytaniu dojdziesz do wniosku, że pierwsza część przedstawia pewien problem (stosunek sztuki klasycznej do cierpienia), a druga jest jego obrazowym przykładem (?Ikar? P. Breugla jako przykład obrazu o cierpieniu).
Klamra kompozycyjna
Na koniec naszych rozważań o budowie wiersza przedstawię przykład klamry kompozycyjnej. Widoczna jest ona w balladzie Władysława Broniewskiego pt. ?Ballady i romanse?, którą przytoczyłam pod koniec rozdziału o analizie liryki. Słowa ?Słuchaj dzieweczko, ona nie słucha?, będące jednocześnie cytatem z ballady Adama Mickiewicza pt. ?Romantyczność?, pojawiają się zarówno na początku, jak i na końcu utworu. Czemu służy ta klamra kompozycyjna? To proste. Podkreśla ona jakąś ważną treść. Jaką? O tym, że ?dzieweczka nie słucha?. Dlaczego ?nie słucha? na początku utworu? Z tej przyczyny, że oszalała i jest nieświadoma niebezpieczeństwa. Nic do niej nie dociera. Dlaczego ?nie słucha? w ostatniej części utworu? Dlatego, że nie żyje i zamieniła się w anioła. W obu przypadkach bohaterka o imieniu Ryfka ucieka od rzeczywistości w inny świat, niedostępny dla przeciętnych ludzi. Nie musi ich zatem słuchać.Podsumujmy nasze rozważania na temat budowy wiersza!
Podsumowanie
Analizując ten punkt, trzeba spojrzeć na wiersz od strony graficznej i treściowej. Jedno bowiem łączy się z drugim. Utwór może być regularny i nieregularny, co najczęściej wynika z treści.
– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –
Autorem kursu jest Marlena Ledzianowska właściciel YUPPIE – firmy specjalizującej się w kursach maturalnych z języka polskiego. Marlena Ledzianowska jest absolwentką filologii polskiej na Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Podyplomowych Studiów Public Relations w WSB w Toruniu. Pracowała w różnych typach szkół przez 12 lat. Uczyła języka polskiego, kultury języka polskiego oraz retoryki dziennikarskiej. Od ponad dziesięciu lat przygotowuje do matury z języka polskiego z ogromnym powodzeniem. Jej uczniowie osiągają zwykle wyniki powyżej 80% punktów zarówno w przypadku matury rozszerzonej, jak i podstawowej. Najlepsi zdają maturę pisemną na ponad 90%, a ustną na 100%. Przeczytaj więcej…
– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –
Komentarze
Dodaj komentarz