Literatura epoki średniowiecza(fot. Pexels)Literatura epoki średniowiecza(fot. Pexels)

Dzieła i twórcy w średniowieczu

Epoką literacką następującą po antyku jest średniowiecze. Każdy etap w dziejach charakteryzuje się odmiennymi poglądami, wyznawanymi zasadami i tematyką dzieł, które obowiązują na maturze z języka polskiego. W tym artykule przyjrzymy się bliżej epoce średniowiecza, abyś na egzaminie z łatwością rozpoznał utwory z tego okresu.

Literatura średniowieczna

Utworami, które powstały w trakcie trwania epoki średniowiecza są:

  • Bogurodzica
  • Lament Świętokrzyski
  • Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią
  • Legenda o Świętym Aleksym
  • Kroniki Galla Anonima
  • Roczniki Jana Długosza

Cechą charakterystyczną literatury średniowiecznej jest częsty brak autora dzieła.

Kto tworzył w średniowieczu?

Średniowiecznym autorem, na temat którego znane są jakiekolwiek informacje jest Gall Anonim. Żył na przełomie XI i XII wieku, był pierwszym polskim kronikarzem, który przekazywał historię z czasów panowania Piastów i Bolesława Krzywoustego. Najprawdopodobniej pochodził z Francji, a do Polski przybył w 1110 roku, gdzie spisywał własną kronikę wydarzeń.

Kolejnym autorem jest Jan Długosz, który żył w XV wieku. Pochodził z rycerskiego rodu i służył na dworze króla Kazimierza Jagiellończyka. Był historykiem krakowskim i pomagał w wychowywaniu synów władcy.

Portret Jana Długosza stworzony przez Władysława Łuszczkiewicza (fot. Wikipedia)
Portret Jana Długosza stworzony przez Władysława Łuszczkiewicza (fot. Wikipedia)

Średniowieczne gatunki literackie

Gatunkami, które wywodzą się ze średniowiecza są:

  • epos rycerski
  • kroniki
  • dramat religijny
  • hagiografia

Czym jest etos rycerski?

To zwyczaje i zasady, które są uznawane przez określoną grupę społeczną. Etos rycerski stanowi zbiór wartości i ideałów, którymi powinien kierować się rycerz. Dzięki etosowi wykształcił się również epos rycerski, czyli średniowieczne utwory o rycerzach i ich postępowaniach. Znane są również jako chanson de geste, czyli pieśni o czynach. Najpopularniejszymi dziełami są: Pieśń o Rolandzie oraz cykl o Królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu.

Na czym polega hagiografia?

Jest to literatura, która opisuje życie świętych, a z niej powstaje później wzorzec osobowy świętego. Hagiograficznych dzieł powstało bardzo dużo, ale najbardziej znanymi utworami są Legenda o Świętym Aleksym i Kwiatki Świętego Franciszka.

Cechy literatury średniowiecza

Utwory, które powstały w tej epoce charakteryzuje:

  • podział na literaturę religijną i świecką
  • wyciągnięcie nauki z utworu, pouczanie odbiorcy i zwrócenie uwagi na wzorce postępowania
  • pogląd twórców, że świat to zbiór znaków dawanych przez Boga ludziom
  • dwujęzyczność, ponieważ utwory powstawały w językach narodowych, ale z łacińskimi zwrotami
  • anonimowość utworów, których autorzy piszą na chwałę Boga, a nie dla własnej sławy
  • schematyczność dzieł, która ma uczyć przez powtarzane nauki

Liryka w średniowieczu

Z liryki, która powstały w tej epoce, możemy wyróżnić:

  • lirykę maryjną
  • lirykę miłosną
  • wiersz średniowieczny

Wiersz średniowieczny charakteryzował się brakiem zgodności sylab w wersach. Pisano utwór tak, aby wers pokrywał się ze zdaniem.

Dramat w średniowieczu

Z dramatu, który powstały w tej epoce, możemy wyróżnić:

  • misterium – dramat przedstawiający wątki biblijne
  • moralitet – pouczający utwór, w którym bohater spotyka na swojej życiowej drodze dobro lub zło i dokonuje wyboru
  • dramat liturgiczny

Epika w średniowieczu

Z epiki, która powstały w tej epoce, możemy wyróżnić:

  • epos rycerski
  • żywot świętych
  • kroniki
  • kazania
  • apokryfy – polegają na połączeniu wątków biblijnych i legend

Średniowieczne wzorce postaw

Rycerz, który odznacza się męstwem, honorem i odwagą. Całkowicie oddany kodeksowi rycerskiemu, dzielnie służy Bogu, a także władcy. Wierny danemu słowu, oddany przyjaciołom i damie swojego serca. Jest pobożny i uczciwy w walce.

Na przykład: Roland, Lancelot, Tristan.

Władca cechuje się ogromną pobożnością, ale także mądrością i dumą. Darzy swoich poddanych czułością i jest wobec nich sprawiedliwy. Posiada także cechy rycerskie, takie jak waleczność, honor i odwaga.

Na przykład: król Karol Wielki, król Artur.

Święty jest bardzo pobożny i całkowicie oddaje się w ręce Boga. Umartwia własne ciało, aby oczyścić swoją duszę. Rezygnuje z dóbr doczesnego świata, żyjąc w ubóstwie.

Na przykład: Św. Aleksy, Św. Jerzy.

Św. Jerzy na detalu krakowskiej kamienicy (fot. Wikipedia)
Św. Jerzy na detalu krakowskiej kamienicy (fot. Wikipedia)

Podsumowanie

Wiedza z epoki średniowiecza z pewnością ułatwi Ci zrozumienie problematyki legend i omawianych dzieł w tego okresu. Dzięki temu z łatwością je sobie przypomnisz i przywołasz jako argument na egzaminie maturalnym.

J.K.

 

Dodaj komentarz:

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

facebook